PFAS

PFAS kaart in de provincie Utrecht

Op deze pagina vindt u een overzicht van de ontwikkelingen op PFAS-gebied in de provincie Utrecht, gericht op de gemeenten in ons werkgebied. PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn stoffen die door de mens worden gemaakt en in veel producten zijn verwerkt, zoals koekenpannen en pizzadozen. PFAS zijn slecht afbreekbaar en schadelijk op het moment dat ze in het milieu (bijvoorbeeld in de bodem) terechtkomen. In heel Nederland worden verhoogde PFAS-gehalten in de bodem aangetroffen.

Tijdelijk handelingskader PFAS|

Er was tot voor kort nog geen beleid voor deze stoffen. Om te voorkomen dat het grondverzet helemaal stil zou komen te vallen, heeft de overheid in 2019 een tijdelijk handelingskader PFAS opgesteld.  Hierin staan voorlopige normen (gebaseerd op landelijke achtergrondwaarden) en regels over hoe er met PFAS in de grond moet worden omgegaan. Deze normen zijn zo streng dat het grondverzet en de baggerwerkzaamheden in een groot deel van de provincie Utrecht alsnog stil dreigden te vallen, met allerlei gevolgen voor met name civieltechnische werkzaamheden. Het tijdelijke handelingskader is begin juli 2020 aangepast.

PFAS-achtergrondgehaltekaart biedt uitkomst

Om het grondverzet weer op gang te brengen, inventariseerde de ODRU eind 2019, samen met de RUD Utrecht, alle bekende gegevens over PFAS in de provincie Utrecht. Het resultaat is een kaart met achtergrondgehalten voor PFAS en een adviesdocument voor gemeenten.

Lokale toepassingseisen

De ODRU adviseerde gemeenten eind 2019 om lokale toepassingseisen vast te stellen voor PFAS, gebaseerd op de gemeten achtergrondgehalten in de regio/zone waarin de gemeente ligt.

Hiermee kunnen gemeenten:

  • onderbouwd afwijken van de landelijke normen in het tijdelijk handelingskader en wordt grondverzet weer mogelijk gemaakt in deze gebieden;
  • eenduidige regels opstellen voor het toepassen van PFAS-houdende grond in de verschillende gemeenten binnen de provincie Utrecht. Dit maakt het beleid binnen de provincie Utrecht eenduidiger voor burgers en bedrijven.

Door de lokale toepassingseisen te baseren op de aanwezige achtergrondgehalten, verslechtert de bestaande bodemkwaliteit binnen een gemeente niet (stand-still). Voor PFAS-houdende grond afkomstig van buiten de gemeente gelden (voorlopig nog) strengere toepassingseisen, totdat provincie-breed PFAS-beleid is vastgesteld.

Met de PFAS-achtergrondgehaltekaart is duidelijk welke toepassingseis geldt in een gemeente. De toepassingseis kan per gemeente verschillen, afhankelijk van de zone waarin de gemeente is ingedeeld op de kaart. Op de kaart worden de volgende PFAS in zones ingedeeld:

  • PFOA (3 zones);
  • PFOS (1 zone);
  • Overige PFAS (2 zones).

Vervolg

De volgende stap is het actualiseren van de PFAS-achtergrondgehaltekaart, zodat de kaart voldoet aan de Richtlijnen bodemkwaliteiten en we PFAS-beleid kunnen opstellen. Nadat het beleid bestuurlijk is vastgesteld wordt onderzoek naar PFAS in de provincie Utrecht overbodig wat een kostenbesparing oplevert voor initiatiefnemers van grondverzet, waaronder gemeenten. Een uitzondering hierop zijn PFAS bronlocaties.

Tot die tijd beoordelen we de meldingen Besluit bodemkwaliteit met behulp van de PFAS-achtergrondgehaltekaarten uit het rapport  “Achtergrondgehalte PFAS provincie Utrecht”, van 18 december 2019. Het rapport is hier te downloaden.

Welke toepassingseis in welke gemeente is voorgesteld, is te vinden in de tabellen die behoren bij de kaarten in hoofdstuk 9 van het rapport (figuur 4, 5 en 6).

Status van de kaart

De meeste ODRU-gemeenten zijn inmiddels bestuurlijk of ambtelijk akkoord gegaan met het voorstel van de ODRU of voor hen is het aangepaste landelijke tijdelijke handelingskader van begin juli 2020 toereikend. Alléén van de gemeente de Bilt verwachten we nog een reactie.

Voor de gemeente Vijfheerenlanden geldt een bijzondere situatie. Deze gemeenten is op 1 januari 2019 ontstaan uit de gemeente Zederik, Leerdam en Vianen. Voor het grondgebied van de voormalige gemeente Zederik en Leerdam geldt nog steeds het PFAS-beleid dat in 2018 voor de regio Zuid Holland Zuid is opgesteld. Dat is hier te downloaden. Voor de voormalige gemeente Vianen wordt voorlopig wel de PFAS-achtergrondgehaltekaart gehanteerd bij het beoordelen van toepassing van PFAS-houdende grond.